Công nghệ thông tin chưa “hiểu” ngành y

Chị N.T.X, 39 tuổi, phẫu thuật ruột thừa ở một bệnh viện công. Xuất viện sau một tuần điều trị, chị “tá hoả” khi cầm hoá đơn tính tiền với viện phí lên đến gần 20 triệu đồng, quá cao so với viện phí thực tế. Thắc mắc với bệnh viện, chị được trả lời con số đó là chính xác vì viện phí được quản lý bởi phần mềm tin học. Không chấp nhận, chị làm đơn kiện. Lần này, bệnh viện xem xét kỹ và phát hiện phần mềm bị lỗi, đã tính tiền bệnh nhân đến hai lần!

Khổ vì phần mềm sai sót

Bệnh viện trên đã sử dụng Medisoft, phần mềm của bộ Y tế từng gây lắm “tai tiếng” thời gian qua vì có nhiều lỗi về kỹ thuật, chưa kể các cơ sở y tế còn bức xúc vì bị bộ “ép” sử dụng phần mềm này. TS–BS. Trần Sơn Thạch, giám đốc bệnh viện Hùng Vương, nơi cũng bị Medisoft “hành hạ” nói: “Ý tưởng áp dụng phần mềm thống nhất cho mọi cơ sở y tế là đúng, nhưng do người viết chương trình không nắm bắt nhu cầu thực tế dưới cơ sở nên gây khó khăn cho người sử dụng”. Ngay cả bộ Y tế cũng thừa nhận Medisoft có vấn đề, nhưng đến nay sau bốn lần sửa chữa, phiên bản mới cũng chưa hoàn hảo!

Quản lý bệnh viện bằng công nghệ thông tin là mảnh đất màu mỡ. Hiện có hàng chục công ty vào khai thác, nhưng làm có uy tín và hiệu quả thì chỉ được vài công ty. Đơn giản vì phía cung cấp không có kinh nghiệm và hiểu biết lĩnh vực y tế, còn phía sử dụng thì không có kinh nghiệm về tin học. Đơn cử, nhà cung cấp phần mềm nổi tiếng FPT cũng bị nhiều nơi phàn nàn vì chương trình có sự cố. Tại buổi làm việc mới đây với bộ Y tế, đại diện bệnh viện An Sinh TP.HCM, nơi mua phần mềm quản lý của FPT phàn nàn: “Phần mềm chưa hiểu các tên bệnh, tên thuốc và cách thanh toán tiền của bệnh nhân. Bệnh viện chưa hiểu biết ý của IT trên phần mềm, do đó khi gặp trục trặc không thể gọi họ đến sửa được”.

Khó nhất là chuyện tính tiền

Ứng dụng công nghệ thông tin vào lĩnh vực y tế đã xuất hiện trên thế giới hàng chục năm qua. Tuy nhiên, nếu hai mảng đầu tiên là ứng dụng trong chẩn đoán hình ảnh (số hoá) và truyền thông (tra cứu thông tin trên mạng) phát triển với tốc độ chóng mặt, thì lĩnh vực quản lý bệnh viện vẫn chưa thông suốt. Dễ hiểu vì khó có chuyện bê nguyên xi phần mềm của bệnh viện này sang bệnh viện khác do nhu cầu thực tế mỗi nơi khác nhau, chưa kể đặc thù ngành y tế của mỗi nước cũng khác nhau.

Ở nước ta, bài toán đau đầu nhất cho những nơi cung cấp phần mềm là hiểu được cách thanh toán tiền cho bệnh nhân bảo hiểm y tế. Vào đây, người viết chương trình không khác gì như lạc vào “mê hồn trận” với nhiều nguyên tắc tính phí thay đổi xoành xoạch theo chính sách. Chẳng hạn bảo hiểm y tế có hai loại bắt buộc và tự nguyện. Đối với bảo hiểm y tế bắt buộc thì khá đơn giản, tính phí tổng cộng như cách tính phí dịch vụ. Nhưng với bảo hiểm y tế tự nguyện lại có chuyện đồng chi trả, phải phân biệt khám chữa bệnh ngoại trú trên hay dưới 100.000 đồng, nếu điều trị nội trú thì đã đến thời hạn được thanh toán kỹ thuật cao, chi phí lớn hoặc thai sản chưa… Hiện tại, có lẽ công ty HT Medsoft là nơi cung cấp được phần mềm xác định rạch ròi cách thanh toán bảo hiểm y tế. Còn khá sớm để xác định giá trị của chương trình, nhưng dù sao đến nay vẫn chưa nghe nhà sử dụng phàn nàn gì.

Ứng dụng công nghệ thông tin trong bệnh viện không chỉ là chuyện giảm bớt sự quản lý bằng thủ công, phòng ngừa tiêu cực, mà còn là giải pháp để hạn chế sai sót trong y khoa. Đơn cử, khi bác sĩ kê toa cho bệnh nhân, với cách ghi chép cổ điển, toa thuốc dễ bị người bán thuốc đọc nhầm từ thuốc này sang thuốc khác, thậm chí bác sĩ cũng nhầm khi kê thuốc có tác dụng tương kỵ nhau. “Toa thuốc thông minh” có thể giải quyết điều này khi những thuốc tương kỵ nhau đã được lập trình sẵn, nếu ghi nhầm là phần mềm sẽ phát hiện ra ngay. Thậm chí, nếu muốn tìm hiểu sâu tại sao các thuốc lại tương kỵ nhau, bác sĩ chỉ cần click vào một đề mục là tra cứu được tất cả. Ở nước ta, một số nhà cung cấp đã thực hiện được chương trình này, nhưng chưa được mấy nơi sử dụng vì chưa thấy được giá trị. Theo một điều tra của bộ Y tế, cả nước có gần 1.000 bệnh viện công lập, nhưng chỉ khoảng 5% có phần mềm quản lý tin học tương đối tổng thể.