Chuyện nhà gây khó chuyện học và ngược lại

Các nhà tâm lý học thuộc Trường ĐH California, Los Angeles (Mỹ) vừa cho biết những tác động tiêu cực của stress trong gia đình có thể ảnh hưởng đến kết quả học tập của trẻ tại trường.

Đồng thời, căng thẳng do áp lực học tập tại trường cũng làm ảnh hưởng đến cuộc sống gia đình của trẻ. Vì vậy, các nhà nghiên cứu đề nghị các bậc phụ huynh, nhà trường cố gắng giảm bớt những căng thẳng tâm lý cho trẻ để có thể giúp trẻ đạt thành tích học tập tốt hơn.

Nhận định này rút ra từ kết quả của một nghiên cứu thực hiện trên 589 học sinh lớp 9 tại ba trường công lập ở Los Angeles. Các trẻ tham gia nghiên cứu được yêu cầu viết nhật ký về những điều xảy ra hằng ngày trong gia đình, tại trường học trong hai tuần.

Thông qua nội dung nhật ký, các nhà nghiên cứu đưa ra những tiêu chí để đánh giá những vấn đề căng thẳng tâm lý mà trẻ gặp phải như xung đột với cha mẹ, những đòi hỏi về phía gia đình, những khó khăn trong học tập... Kết quả cho thấy những trẻ gặp phải stress trong gia đình thì ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả học tập đến hai ngày sau đó, và khi trẻ gặp những rắc rối trong học tập tại trường cũng làm ảnh hưởng đến cuộc sống gia đình của trẻ.

(Vndoc.com - Theo TT)

Gần 20% thanh thiếu niênbị rối nhiễu tâm trí

Theo kết quả điều tra dịch tễ mẫu do Trung tâm Nghiên cứu và đào tạo phát triển cộng đồng tiến hành trong năm năm qua, tỉ lệ thanh thiếu niên VN ở lứa tuổi từ 8-17 bị rối nhiễu tâm trí chiếm gần 20%. Tình hình rối nhiễu tâm trí ở thanh thiếu niên đã trở thành vấn đề y tế công cộng và gánh nặng với gia đình và xã hội VN.

Theo các chuyên gia y tế, có ba nhóm nguyên nhân dẫn đến chứng rối nhiễu tâm trí, gồm yếu tố sinh học, tâm lý và xã hội. Các yếu tố sinh học có thể là nhiễm độc chất khi mang thai, yếu tố di truyền, biến chứng khi sinh, nhiễm HIV/AIDS hoặc suy dinh dưỡng. 

Các yếu tố tâm lý dẫn đến chứng rối nhiễu tâm trí có thể là khó thích ứng với môi trường bên ngoài, hội chứng "sợ học", bị lạm dụng tình dục, thực thể hoặc tâm lý. Bên cạnh đó là các yếu tố xã hội như thiếu sự quan tâm chăm sóc của gia đình, áp lực học tập, bạo lực trường học, thiếu môi trường vui chơi, thể thao và giải trí lành mạnh. 

(VNDOC 's Blog - Theo TT)

Nửa kia trong mỗi con người

Ngày mới ra trường tôi cũng đinh ninh hễ chẩn đoán đúng, hễ có thuốc tốt thì chữa được bệnh. Nhưng để rồi sau 30 năm lăn lộn trong nghề thầy thuốc chỉ càng lúc càng thấm thía với bốn tiếng "lực bất tòng tâm". 

Tôi ngày ấy, cũng như nhiều đồng nghiệp hôm nay vừa mới bước xuống cuộc đời, cứ tưởng như có thể bật sáng mọi góc tối của bệnh tật với ngọn đuốc khoa học. Thực tế lại không đơn giản như thế vì nào theo đúng trình tự của bài giảng ở trường đại học. Càng lâu năm trong nghề thầy thuốc càng không mong gì hơn là gom được chút tia sáng le lói ở cuối đường thăm thẳm của tri thức y học. 

Những người theo học nghề thuốc bao giờ cũng có khuynh hướng đặt nặng giá trị vào tiêu chuẩn thực nghiệm với định kiến chỉ tin điều đã thử, chỉ áp dụng điều đã học. Không sai, vì y học là khoa học của chính xác, từ chẩn đoán cho đến tiên lượng. 

Bằng chứng là thầy thuốc thường dựa vào liều lượng tính trên miligam, hay thậm chí nhỏ hơn nữa khi cho thuốc. Nay lại có thêm sự hỗ trợ của phương tiện kỹ thuật cao cấp, từ chụp hình cắt lát cho đến nội soi, thầy thuốc làm sao tránh khỏi phân tâm trước màn hình của máy vi tính có độ phân giải càng lúc càng rõ hơn ban ngày.

Đúng là thầy thuốc không lầm, từ cơ sở lý luận cho đến phương pháp thực hiện. Nhưng nghe rồi sao vẫn còn điểm nào đó không thông, nếu chịu khó đặt mình vào góc nhìn của... người bệnh! Cứ như chuyện thần tiên với đoạn kết không có hậu, với hoàng tử giã từ công chúa thay vì tay trong tay về làm đám cưới! 

Bằng chứng là phòng đợi vẫn đông nghẹt bệnh nhân! Một nền y tế, cho dù viện cớ gì đi nữa, vẫn khó có thể tự hào với thành tích vì bệnh viện quá tải hay số người nhiễm bệnh cao hơn năm ngoái! Đây không là lời phê bình vì ở nước khác cũng vậy. Nhưng tại sao lại thế khi ngành y đang tự hào về những bước tiến nhảy vọt?

Như hình với bóng

Rất có thể vì thầy thuốc thời nay do quá bận rộn với bàn phím điều hành của máy kỹ thuật số, nên thường bỏ sót một chi tiết quan trọng trong tiến trình suy luận. Đó là người bệnh! Bệnh nhân khác xa với một tập thể tế bào chồng xếp lên nhau và vận hành dưới ảnh hưởng của hệ thần kinh, nội tiết, tuần hoàn, tiêu hóa... như thầy thuốc đã học nhiều năm trên ghế nhà trường. 

Phía sau, bên cạnh, xung quanh mỗi người bệnh rõ ràng lúc nào đó có chiếc bóng tư duy tuy khi mờ khi tỏ, nhưng bao trùm người bệnh. Hình với bóng tuy hai mà một. Đúng là không hình sao có bóng. Nhưng trong nhiều trường hợp, tùy theo góc độ của nguồn sáng, bóng lại lớn, lại rõ hơn hình. Đó chính là nguyên nhân nhiều bệnh chứng diễn tiến phức tạp vô cùng cho dù đúng thầy chuyên khoa, mặc dù đúng thuốc đặc hiệu, nếu trong cơ chế bệnh lý có thêm bàn tay phá hoại ngấm ngầm của yếu tố tâm lý. 

Đó cũng chính là lý do ngành tâm lý học cần được phát triển song song với tất cả chuyên khoa của nghề làm thuốc như ở nhiều nước khác. Nếu tưởng thầy thuốc quen động dao động kéo trong phòng mổ, không cần hiểu đến tâm tình, cảm xúc của người bệnh thì lầm. Vết mổ dù có vụng về đến đâu vẫn có thể lành. Nhưng vết thương trong lòng thường khi khó lành cho dù năm tháng có phôi pha.

Không thể làm ngơ

Đã nhiều năm lắm rồi, chỉ nói riêng ở nước ta, bệnh tâm thể, nghĩa là bệnh biểu lộ với triệu chứng vật thể nhưng do nguyên nhân tâm thần, không được chú trọng đúng mức. Đó là điều phải chấp nhận vì bối cảnh của nền y tế không giản đơn trong một nước đang phát triển, khi thầy thuốc phải tất bật lo toan trăm bề vì mối đe dọa của bệnh cấp tính, của bệnh bội nhiễm. Hoàn cảnh đó nay đã thay đổi song song với đà phát triển về kinh tế, văn hóa, xã hội... khiến thầy thuốc trong nước bất ngờ đối đầu với cục diện mới, với những căn bệnh mang tên thời đại, với nhiều bệnh chứng nghiêm trọng gắn liền với biến động tâm lý của người bệnh. 

Đã đến lúc nhà điều trị không thể cúi xuống toa thuốc quá sớm, mà nhìn người bệnh lâu hơn, nghe người bệnh kỹ hơn để nhận ra nửa kia của người bệnh. Đó là một nửa rất mông lung, rất phức tạp nhưng là một nửa không thể tách rời trong mỗi người bệnh, nếu thầy thuốc chịu khó quan sát người bệnh như một tổng thể cá biệt. 

Thầy thuốc, theo trường phái lý luận nào cũng thế, hiện nay không còn có thể quay đầu nhắm mắt bịt tai trước một sự thật không thể chối cãi. Liệu pháp, dù dưới bất cứ hình thức nào, dù vì bất kỳ mục tiêu nào, chắc chắn xa rời tính toàn diện, nghĩa là không thể hiệu quả như mong muốn, nếu nhà điều trị vô tình hay cố ý bỏ quên nửa kia của người bệnh. Không thể sót được trừ khi thầy thuốc tự đánh lừa bằng cách chối bỏ chính nửa kia của thầy thuốc.

Trầm cảm thuộc nhóm bệnh đáng lo nhất

Tổ chức Y tế thế giới ắt hẳn phải có lý do chính đáng khi báo động về bệnh trầm cảm, xếp loại căn bệnh này vào nhóm đáng lo nhất của nền y tế trong thế kỷ 21. 

Thế thì ở nước mình có nhiều người trầm uất hay không? Độc giả thừa sức tìm câu trả lời nếu chịu khó nhìn quanh, hay thậm chí nhìn lại chính mình! Bệnh tim vì stress, tiểu đường do căng thẳng thần kinh, dị ứng vì phân liệt cá tính, béo phì vì buồn chán... và còn nhiều nữa đã từ lâu không còn là đề tài nghiên cứu mà là thực tế nóng bỏng. 

Đáng lo hơn nhiều là nhiều loại bệnh tâm thể không dễ chữa của trẻ con, mầm non của đất nước, vì cha mẹ phải bươn chải trong dòng đời nghiệt ngã của cuộc sống.

(VNDOC 's Blog - Theo TT)

Khi trẻ nói cà lăm

Dạy trẻ tập nói tại Trường giáo dục chuyên biệt Anh Minh, TP.HCM 

Bạn H.A., 15 tuổi, đang là nam sinh lớp 10 tại Biên Hòa, đến khám tại Trung tâm tham vấn tâm lý, Bệnh viện Tâm thần T.Ư 2 vì nói lắp (cà lăm) gần năm năm nay. 

Việc nói lắp làm bạn H.A. rất khó khăn trong cuộc sống hằng ngày, đặc biệt là giao tiếp với người xung quanh, đôi khi bị bạn bè chế nhạo… Điều đó làm bạn đau khổ, xa lánh mọi người và rơi vào tâm trạng tự ti, mất niềm tin.

Triệu chứng nói lắp xuất hiện ở bạn cách đây năm năm, khi còn là cậu học sinh lớp 6. Trong một lần lên trả bài cho thầy giáo, dù đã chuẩn bị khá kỹ nhưng do quá hồi hộp và lo lắng, bạn đã không thể trả lời câu hỏi mà thầy đưa ra. Lần trả bài đó làm bạn bị ám ảnh, sợ hãi và bắt đầu nói lắp.

Nói lắp là một rối loạn chức năng của diễn đạt lời ảnh hưởng đến lưu lượng và nhịp nói. Nói lắp liên quan đến sự có mặt của một người đối thoại và như vậy phải xem trước hết là một rối loạn giao tiếp bằng lời. Theo các tài liệu, tần số nói lắp trong dân cư ước tính 1%, tuổi xuất hiện: trước 5 tuổi chiếm 50%, trước 8-10 tuổi khoảng 1%, đôi khi nói lắp có thể xuất hiện ở lứa tuổi thanh thiếu niên. 

Nói lắp vì sợ

Căn cứ cơ chế phát sinh thì thường có nói lắp sinh lý và nói lắp do căn nguyên tâm lý. Nói lắp sinh lý là do sự căng thẳng co thắt hoặc trương lực, ở chỗ cường độ các rối loạn và không mất đi sau sáu tháng khởi phát. Có khoảng 80% trường hợp sẽ khỏi hẳn và không phải bao giờ cũng cần đi khám. Tuy vậy có thể tiến triển tới nói lắp kéo dài.

Nói lắp do căn nguyên tâm lý thường xuất hiện khoảng 5-6 tuổi hoặc muộn hơn. Đó là các chấn thương tình cảm quan trọng (nói lắp khi đó có thể sau một giai đoạn câm), một cảm giác mạnh hoặc sợ hãi, những đảo lộn lớn trong gia đình. Bên cạnh, nói lắp còn do những rối loạn nhiễu tâm như lo âu, đau cơ thể… hoặc những rối loạn liên quan đến quan hệ, đặc biệt là quan hệ mẹ con.

Vai trò của người thân trong nhà trong việc xuất hiện nói lắp cũng rất rõ rệt. Việc đòi hỏi quá đáng khi trẻ bắt đầu tập nói, sự lo lắng và những can thiệp không đúng lúc trước những biểu hiện đầu tiên của chứng nói lắp có thể khiến tình trạng nói lắp nặng thêm. Bên cạnh đó, tiền sử gia đình có người nói nhanh, nói lắp cũng là nguyên nhân quan trọng, chủ yếu là do sự bắt chước phát âm, đặc biệt là do ảnh hưởng của người bà và người mẹ.

Việc chậm phát triển ngôn ngữ cũng có thể dẫn tới tình trạng nói lắp ở trẻ. Theo các nghiên cứu, việc chậm phát triển ngôn ngữ được tìm thấy ở 50% trẻ nói lắp từ 3-7 tuổi. 

Đòi hỏi tế nhị

Nói lắp ở trẻ thường để lại nhiều hậu quả về mặt tâm lý mà đa số chúng ta không nhận biết được. Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ nói lắp thường mang nhiều khó khăn về mặt cảm xúc và ứng xử, 1/3 số trẻ nói lắp thường không ổn định về mặt tâm lý, 1/3 thường là bị ức chế. Hung tính thường thấy ở trẻ lớn và có thể có thêm những nét ám ảnh hoặc ám ảnh sợ. Bên cạnh, có thể gặp những cảm xúc chưa ổn định và khó khăn ở trẻ nói lắp.

Tiến triển của nói lắp khác nhau và rất khó đoán trước. Một số trường hợp nói lắp mất đi nhanh (nhất là trước 5 tuổi). Những ca nói lắp khác tồn tại dai dẳng không làm đứa trẻ khó chịu hoặc mất đi sau tuổi thanh niên. Bên cạnh đó, nhiều trường hợp nói lắp gây khó chịu ngày càng tăng và làm thay đổi dần lối ứng xử của trẻ. 

Chính vì vậy, việc điều trị nói lắp rất khó khăn và đòi hỏi sự tế nhị trong mỗi trường hợp. Hiện nay, giải quyết tình trạng này thường được gợi ý bằng các liệu pháp tâm lý của các nhà tâm lý lâm sàng và chuyên viên chỉnh âm. Có thể triển khai các liệu pháp chỉnh âm, thư giãn, tâm kịch, liệu pháp ứng xử… Thậm chí có thể dùng thuốc để hỗ trợ quá trình trị liệu.

(VNDOC 's Blog - Theo TT)

Những người bệnh tưởng

Có những bệnh nhân đi khắp các bệnh viện điều trị vì hồi hộp, đau ngực, khó thở, đau nhức khắp người... Thế nhưng khi khám vẫn không có bệnh gì. Bệnh nhân cảm thấy không được thấu hiểu, còn bác sĩ nói bó tay!

Một buổi sáng tháng ba, khoa tâm lý y học Bệnh viện Sức khỏe tâm thần TP.HCM có 20 người ngồi đợi. Phòng khám rộng 10m2 nhưng cùng lúc có đến năm bệnh nhân được tư vấn, điều trị về tâm lý. 

Một lần cho năm năm

Ông Đ., 38 tuổi ở TP.HCM, kể với bác sĩ tâm lý Giang Ngọc Thụy Vy cách đây năm năm, sau một lần nhậu ông gần như kiệt sức phải đi cấp cứu. Bác sĩ chẩn đoán ông bị rối loạn thần kinh thực vật. Từ đó ông hay mệt mỏi, tim đập nhanh, nặng ngực, hay hoảng sợ, nhiều khi không thể thở được, người mệt rũ, chỉ muốn buông xuôi tất cả. Dù ông uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ nhưng bệnh vẫn ngày càng nặng hơn. 

Ông Đ. nói: "Mỗi khi các triệu chứng xảy ra tôi rất sợ. Tôi không dám chạy xe. Đi bộ một mình cũng sợ. Đến nơi đông người càng lo hơn vì lỡ có gì xảy ra không có ai đưa đi cấp cứu!". Theo ông, lâu lâu ông lại đi cấp cứu một lần vì tức ngực, khó thở. 

Sau đó, ông đến một bệnh viện khác và được chẩn đoán là rối loạn thần kinh tim. Sau thời gian dài uống thuốc mà không hết bệnh, ông than với bác sĩ điều trị, vị bác sĩ này giận dữ bảo: "Bệnh của anh hết thuốc chữa rồi. Bây giờ chỉ còn nước gửi anh qua bệnh viện tâm thần!". 

Nghe bác sĩ nói vậy, ông Đ. rất buồn lo, nhưng cuối năm rồi ông vẫn qua Bệnh viện Sức khỏe tâm thần khám. Ông Đ. nói: "Qua đây tôi mới biết mình bị bệnh rối loạn lo âu". Sau gần bốn tháng uống thuốc, ông cảm thấy trong người khỏe hẳn, các triệu chứng khó thở, nặng ngực, hồi hộp, lo lắng giảm 70%. Hôm nay bác sĩ bảo ông lên đây điều trị thêm về tâm lý. 

Khi bác sĩ Vy ân cần hỏi thăm về gia đình, công việc, con cái... ông Đ. bộc lộ: "Cách đây năm năm tôi có bất đồng công việc với các sếp. Tôi thấy họ làm sếp nhưng không quan tâm tới thợ, công việc thì giao hết cho tôi. Tôi nghĩ mình bỏ công sức nhiều mà không được thăng tiến. Nản quá, tôi bỏ ra ngoài làm". 

Mở một cơ sở sản xuất riêng nhưng ông vẫn luôn chán nản, kèm theo hay lo lắng bệnh của mình làm hao tiền gia đình, rồi lại lo cha mẹ, người xung quanh biết mình bị bệnh sẽ xa lánh...

Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Tâm Hồng Thúy - trưởng khoa tâm lý y học - cho biết ông Đ. chỉ là một trong 3.449 bệnh nhân đến khám, điều trị tâm lý tại khoa trong năm 2007. Số bệnh nhân có vấn đề tâm lý đến khám trong năm qua đã tăng hơn năm 2006 đến 1.287 ca. 

Theo bác sĩ Vy, có ba dạng bệnh liên quan đến sức khỏe tâm thần đến bệnh viện điều trị là rối loạn lo âu, rối loạn trầm cảm và rối loạn nhân cách. Những rối loạn này có thể xảy ra ở bất cứ lứa tuổi nào. Đối với người có nhân cách yếu thường là họ đã có những tổn thương tâm lý từ nhỏ. Khi có thêm những yếu tố bên ngoài tác động, họ dễ rơi vào rối loạn tâm lý.

Nước cuối

Triệu chứng chung của những bệnh nhân này là hay hồi hộp, nặng ngực, khó thở, có khi đau nhức khắp nơi, nhức đầu, mờ mắt, hoặc mệt mỏi, mất ngủ... Họ đã đến nhiều BV khám và điều trị nhưng không hết. Bệnh nhân đến với Bệnh viện Sức khỏe tâm thần gần như là "nước cuối". Do đó, nhiều bệnh nhân khi đến bệnh viện đã ở giai đoạn trễ khiến việc điều trị khó khăn hơn, thời gian dùng thuốc, hồi phục kéo dài hơn. Nhiều ca không thể điều trị tâm lý đơn thuần mà phải dùng thuốc cho ổn rồi mới điều trị tâm lý.

Theo bác sĩ Vy, trong cuộc đời mỗi người không ai tránh khỏi có ít nhất một lần bị rối loạn tâm thần bởi ai cũng có những áp lực, những mong muốn không đạt được, không toại nguyện. Tuy nhiên có vượt qua được hay không còn tùy thuộc nhiều yếu tố: bản thân người đó có mạnh mẽ không; có được sự thông cảm, nâng đỡ của gia đình, người xung quanh không và họ được hỗ trợ điều trị từ thầy thuốc thế nào. 

TS.BS Ngô Tích Linh - trưởng phòng khám tâm thể Bệnh viện Nguyễn Tri Phương - cho biết cuộc sống hiện đại khiến con người phải chịu rất nhiều áp lực. Những ảnh hưởng về tâm lý như lo âu, stress, trầm cảm.. sẽ tạo ra nhiều bệnh lý khác nhau. Rối loạn dạng cơ thể là một trong những bệnh lý này và có đặc tính chung là các rối loạn tâm thần thể hiện bằng các triệu chứng cơ thể. Các triệu chứng cơ thể liên quan đến các sang chấn tâm lý, xã hội hiện tại hay trong quá khứ nhưng thường bệnh nhân không nhận ra. 

Do bệnh từ trong tâm nên những bệnh nhân này thường xuyên thay đổi bác sĩ và luôn có nhu cầu được khám bệnh. 

Các dạng rối loạn 

Theo TS Ngô Tích Linh, rối loạn dạng cơ thể có nhiều dạng, bao gồm: 

Rối loạn cơ thể hóa: bệnh nhân hay than phiền bị đau đầu, đau lưng, đau cổ, tiêu chảy, táo bón, khó nuốt, buồn nôn, kinh nguyệt không đều... bệnh nhân được làm rất nhiều xét nghiệm nhưng kết quả bình thường.

Rối loạn chuyển dạng: bệnh nhân có các cơn co giật với đặc tính là các cơn co giật lộn xộn, bệnh nhân vẫn tỉnh táo trong cơn. Cơn càng nặng nếu có nhiều người chú ý... Một vài bệnh nhân có biểu hiện mù nhưng đặc biệt không bị vấp ngã khi di chuyển, bệnh nhân có thể bị liệt nhưng không teo cơ, phản xạ gân xương bình thường. 

Rối loạn nghi bệnh: bệnh nhân thường nghĩ mình đang mắc phải một bệnh nan y, cần điều trị và không tin tưởng vào kết luận của bác sĩ. 

Rối loạn đau: bệnh nhân đau rất nhiều dù không có tổn thương thực thể. Đau thường không đáp ứng với thuốc giảm đau.

Rối loạn sợ biến dạng cơ thể: bệnh nhân thường bận tâm quá đáng vào các khuyết điểm của cơ thể do tưởng tượng hoặc chỉ do một khiếm khuyết nhỏ.

(VNDOC 's Blog - Theo TT)